Theo các bác sỹ dinh dưỡng thuộc Trung tâm Ung thư PCC Singapore, ăn kiêng là một phần quan trọng trong điều trị ung thư. Chế độ dinh dưỡng đúng đắn trong quá trình trước, trong và sau điều trị có thể giúp bệnh nhân cảm thấy dễ chịu hơn và sống khỏe hơn. Các loại điều trị ung thư có thể làm tăng cân không mong muốn. Do đó bệnh nhân nên áp dụng các biện pháp giảm cân lành mạnh.

Giảm cân liên quan đến nhiều yếu tố hơn là chỉ loại bỏ chất béo. Giảm cân cũng đồng nghĩa với việc giữ gìn sức khỏe và sống lạc quan, cung cấp đầy đủ năng lượng để cân bằng cuộc sống. Nó cũng đồng nghĩa với việc thay đổi thói quen ăn uống và cách sống, sẽ giúp duy trì được số cân nặng bạn đã tiêu hao.

Mỗi bệnh nhân được khuyên là nên theo một kế hoạch dinh dưỡng thích hợp với thói quen ăn uống và cách sống của mình. Bạn có thể phải điều chỉnh thói quen ăn uống cũng như là gia tăng mức độ tập luyện thể thao. Luyện tập giúp đốt lượng mỡ thừa nhanh hơn bằng việc gia tăng tỷ lệ trao đổi chất và cơ bắp. Sử dụng tháp dinh dưỡng để lựa chọn thức ăn hằng ngày. Lượng thức ăn nạp vào hằng ngày nên tăng dần từ đỉnh trở xuống và hạn chế dần theo hướng từ đáy lên, theo hình dưới đây:

Phương pháp Kim tự tháp theo thứ tự ưu tiên ăn nhiều cơm, trái cây, rau củ, hạn chế chất béo.

Để bắt đầu kế hoạch, bạn cần lưu ý:

– Giảm lượng chất béo của cơ thể bằng cách giảm tối đa lượng thức ăn chiên xào.

– Chọn ăn thịt nạc và loại bỏ phần mỡ bao gồm cả da gà và da vịt.

– Giảm ăn thịt và gia cầm.

– Chọn ăn cá, thịt gà (không da) hoặc ăn các loại đậu nhiều hơn là thịt đỏ như thịt trừu, thịt vịt và thịt bò.

– Tránh xa các thực phẩm làm từ thịt như thịt hộp, xúc xích, lạp xưởng và hamburger.

– Hạn chế dùng dầu ăn.

– Luôn chọn các loại dầu không chất bão hòa như dầu ngô, dầu olive, dầu đậu phộng, dầu đậu nành hoặc dầu hướng dương.

– Lựa chọn dầu thực vật không chất bảo hòa hoặc hàm lượng chất béo thấp thay vì sử dụng bơ, đảm bảo rằng bạn sử dụng chúng chỉ với một lượng nhỏ.

– Không nêm nếm các chất béo như bơ, bơ đun chảy, mỡ heo, kem tươi, bơ thực vật… trong quá trình chế biến thức ăn thường xuyên.

– Hạn chế sử dụng sữa dừa hoặc nước cốt dừa trong quá trình chế biến các món ăn như cà ri. Thay vào đó là sử dụng sữa không béo hoặc sữa chua.

– Hớt bỏ chất béo ở trên mặt súp và nước canh khi ăn.

– Sử dụng sữa ít béo hoặc sữa đã tách béo thay vì sử dụng sữa nguyên kem hoặc sữa đặc có đường. Nên sử dụng phô mai và sữa chua ít béo.

– Khi chế biến món salad, hạn chế sử dụng gia vị như mayonnaise, nước thịt, nước sốt đậm đặc, sambal, kem tươi.

Theo Thi Ngoan

Thực tế cho thấy, tỷ lệ suy dinh dưỡng ở bệnh nhân UT dao động từ 30% lên đến 80%, tỷ lệ này tăng ở giai đoạn trễ và ở các loại UT tiêu hóa, đặc biệt là tụy, phổi. Do vậy khi nhập viện, người bệnh sẽ được kiểm tra về cân nặng và chế độ ăn uống. Nếu bệnh nhân suy dinh dưỡng, bác sỹ sẽ tư vấn một kế hoạch bồi dưỡng để nâng sức khỏe cho người bệnh.

Theo BS. Trần Thị Anh Tường – Phó trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM, bệnh nhân có chế độ dinh dưỡng phù hợp một mặt sẽ giúp giảm đến 50% biến chứng nhiễm trùng khi phẫu thuật, rút ngắn thời gian nằm viện; Mặt khác giúp người bệnh có đủ sức khỏe để đáp ứng tốt quá trình điều trị hóa – xạ tiếp theo.

Cách nhận biết suy dinh dưỡng

Việc xác định người bệnh có suy dinh dưỡng hay không được dựa trên cân nặng, chỉ số BMI (chỉ số khối cơ thể, được tính bằng cách lấy trọng lượng (tính bằng kg) chia bình phương chiều cao (tính bằng mét) và tình trạng chán ăn. Nếu chỉ số BMI ở mức dưới 18,5, sụt cân từ 5% trở lên trong vòng một tháng (ví dụ từ 50kg xuống còn 45kg/tháng); liên tục 7 – 10 ngày chỉ ăn được khoảng 50% so với mức thông thường thì người bệnh đã rơi vào mức suy dinh dưỡng.

Vitamin và khoáng chất

Người bệnh thường có thói quen ăn theo sở thích, chỉ một vài loại nhất định. Thế nhưng, cách tốt nhất, mỗi ngày bệnh nhân UT nên ăn khoảng 300 – 500gr trái cây với đa dạng các loại, đa dạng màu sắc; Đa dạng cách chế biến (sinh tố, nước ép, tươi, khô) để ăn được nhiều và không cảm thấy chán. Bệnh nhân đang trong thời gian hóa/xạ trị cần tránh ăn trái cây chua, để bổ sung chất C nên thay thế bằng rau màu xanh đậm; Riêng trong giai đoạn hóa trị nên ăn trái cây đã gọt vỏ để tránh nhiễm khuẩn.

Chế độ dinh dưỡng phù hợp giúp bệnh nhân ung thư rút ngắn thời gian nằm viện 

Các loại rau củ sẽ cung cấp nhiều vitamin, chất chống oxy hóa, chống lão hóa. Vì vậy, cần ăn nhiều chủng loại khác nhau và đa dạng màu sắc. Mỗi ngày nên ăn khoảng 300gr rau củ. Rau củ có màu sắc đậm tốt hơn vì có nhiều vitamin hơn, tuy nhiên không vì vậy mà bỏ qua những loại có màu sắc nhạt hơn.

Thịt đỏ – thịt trắng

Khá nhiều bệnh nhân có tâm lý cắt thịt đỏ ra khỏi thực đơn. Thịt đỏ có ảnh hưởng đến sự phát triển của tế bào UT bởi nó có chứa một số chất cần thiết cho sự phát triển của loại tế bào này. Tuy nhiên, nếu không ăn thịt đỏ, tế bào UT vẫn phát triển vì nó sẽ lấy những chất có sẵn trong cơ thể con người. Nếu không ăn thịt đỏ, cơ thể sẽ thiếu chất nhưng bướu vẫn phát triển.

Vì vậy, không ăn thịt đỏ hoàn toàn là sai. Lưu ý, cũng không nên ăn nhiều thịt đỏ, quan trọng là liều lượng vừa đủ. Chỉ nên ăn khoảng 300gr thịt đỏ mỗi tuần, điều này cũng đúng cả với những người bình thường. Thịt đỏ là nhóm thịt gồm bò, dê, bê, đà điểu… thịt lợn không nằm trong nhóm thịt đỏ.

Kiêng hoàn toàn thịt đỏ khi bị ung thư là sai!

Bệnh nhân UT nên ưu tiên ăn các loại cá, đặc biệt là cá biển sâu, tốt hơn cả là cá hồi, cá thu vì có nhiều Omega-3. Trung bình mỗi ngày nên ăn khoảng 300gr thịt, cá. Các loại đậu cung cấp nhiều chất đạm, nhiều chất xơ tan rất tốt cho ruột đồng thời còn giúp hấp thu đường dễ hơn. Vì vậy, nên kết hợp đạm động vật và thực vật theo tỷ lệ 50/50 là tốt nhất.

Tuy nhiên, BS. Trần Thị Anh Tường cũng lưu ý thêm, trong thịt đỏ có hàm lượng chất sắt cao hơn hẳn (gấp đôi) so với cá, thịt trắng. Đây là chất rất cần thiết cho bệnh nhân UT. Trong quá trình điều trị, vì bị thay đổi vị giác nên thông thường bệnh nhân UT không thích ăn thịt. Để đảm bảo cơ thể có đủ lượng sắt, người bệnh nên ăn gấp đôi lượng cá, hoặc bổ sung thêm từ gan, huyết, sữa, các loại rau màu xanh đậm (như cải bẹ xanh, rau ngót, rau muống…). Lưu ý, chất sắt trong động vật dễ hấp thu hơn trong thực vật. Nếu lo ngại huyết không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm thì có thể chọn gan, pate gan hoặc sò huyết.

Các kiểu chế biến thực phẩm không ảnh hưởng đến bệnh nhân UT nhưng tác động đến các chất dinh dưỡng có trong thực phẩm. Nếu nấu quá chín thì các loại acid amin, nguyên tố vi lượng trong thực phẩm sẽ bị mất đi.

Nên và không nên

Bệnh nhân UT thường không muốn bồi dưỡng vì sợ tế bào UT phát triển và cũng không chịu khó ăn nhiều lần trong ngày. Nếu ăn nhiều trong một lần sẽ gây nên tình trạng khó tiêu, mệt mỏi và lại dẫn đến chán ăn. Vì vậy, cách tốt nhất là nên chia thành  6 – 8 bữa ăn trong ngày – BS. Trần Thị Anh Tường cảnh báo.

Người bệnh cũng chưa biết cách chọn thức ăn giàu năng lượng, nghĩa là ăn ít nhưng bổ nhiều, chẳng hạn một ly sữa đậu nành chỉ bằng 2/3 ly sữa tươi, 1/2 ly sữa bột. Nhiều người chỉ chọn uống sữa đậu nành do lo ngại uống sữa tươi, sữa bột không hợp. Người bệnh cần phải uống thử sữa tươi, sữa bột, tập dần dần từng ít một, từ sữa chua, phô mai đến sữa bò; Chỉ ngưng và chuyển loại khác khi cơ thể thực sự không có men tiêu hóa sữa bò với những triệu chứng khó tiêu, ọc ạch hoặc tiêu chảy.

Nếu cơ thể không thể tiêu hóa sữa bò thì nên uống sữa đậu nành thay cho nước; Nếu có điều kiện kinh tế có thể uống thêm sữa mầm gạo, sữa dê. Tránh lạm dụng men tiêu hóa vì sẽ làm tăng khuẩn đường ruột, khuẩn theo vào máu gây nhiễm khuẩn. Chán ăn là tình trạng thường gặp ở bệnh nhân UT nên càng cần phải trân trọng mỗi lần ăn và cân nhắc chọn lựa thực phẩm kỹ lưỡng.

Nên uống nước dừa, nước trái cây thay cho nước lọc khi cảm thấy nhạt miệng vì vừa đủ nước cho cơ thể, vừa bổ sung thêm vitamin và khoáng chất. Ngoài ra, người bệnh cũng nên tranh thủ ăn, uống khi có thể. Thực phẩm nên chọn lựa là các loại hạt, sữa, phô mai…

Theo Phunuonline