Đây là một trong số ít chương trình tầm soát có bằng chứng lâu năm nhất, và cũng là chương trình bị bỏ lỡ nhiều nhất.
Vì sao tầm soát có giá trị ở đây
- Bệnh đủ phổ biến
- Có giai đoạn sớm phát hiện được
- Điều trị sớm cho kết quả tốt hơn rõ
- Có phương pháp đủ chính xác
- Đủ các điều kiện của một chương trình tầm soát
Khoảng cách kết quả giữa phát hiện sớm và phát hiện muộn ở bệnh này rất lớn.
Chụp nhũ ảnh
- Là phương pháp chính
- Dùng tia X liều thấp
- Phát hiện được tổn thương rất nhỏ
- Thấy được cả vi vôi hoá
- Có bằng chứng lâu năm nhất
Nhũ ảnh thấy được những thay đổi nhỏ hơn nhiều so với mức tay sờ được.
Nhũ ảnh kỹ thuật số và cắt lớp
- Kỹ thuật số phổ biến hiện nay
- Dạng cắt lớp cho hình ảnh theo từng lát
- Hữu ích với mô vú dày
- Không phải nơi nào cũng có
- Bác sĩ chọn theo tình huống
Kỹ thuật mới hơn không tự động phù hợp hơn với mọi người.
Siêu âm vú
- Không dùng tia X
- Phân biệt tốt nang và khối đặc
- Hữu ích với mô vú dày
- Hữu ích khi đánh giá một khối cụ thể
- Bổ sung chứ không thay nhũ ảnh
Siêu âm rất tốt cho việc trả lời một câu hỏi cụ thể về một vị trí.
Cộng hưởng từ vú
- Độ nhạy rất cao
- Dành cho nhóm nguy cơ rất cao
- Thường kết hợp với nhũ ảnh
- Nhiều dương tính giả hơn
- Chỉ định chặt chẽ
Độ nhạy cao đi kèm nhiều kết quả cần kiểm tra thêm, nên nó không dành cho mọi người.
Về tuổi bắt đầu
- Khác nhau theo từng khuyến cáo
- Khác nhau theo nguy cơ cá nhân
- Người có tiền sử gia đình bắt đầu sớm hơn
- Người mang đột biến gen có kế hoạch riêng
- Hỏi bác sĩ về trường hợp của mình
Không nên tự suy mốc tuổi từ thông tin chung trên mạng.
Về khoảng cách giữa các lần
- Thường tính bằng năm
- Tuỳ khuyến cáo và tuỳ nhóm nguy cơ
- Làm dày hơn không tự động tốt hơn
- Bỏ quá lâu thì mất ý nghĩa
- Giữ đúng lịch quan trọng hơn làm nhiều
Điều quan trọng nhất là duy trì đều chứ không phải làm thật dày.
Ai thuộc nhóm nguy cơ cao
- Có người thân bậc một mắc bệnh
- Có nhiều người thân mắc
- Người thân mắc ở tuổi trẻ
- Mang đột biến gen liên quan
- Từng xạ trị vùng ngực khi còn trẻ
Nhóm này thường cần kế hoạch riêng chứ không theo lịch chung.
Khi nào cần tư vấn di truyền
- Nhiều người trong gia đình mắc
- Mắc ở tuổi trẻ bất thường
- Có cả ung thư vú và ung thư buồng trứng trong nhà
- Có nam giới trong nhà mắc ung thư vú
- Bác sĩ sẽ đánh giá và chỉ định
Ung thư vú ở nam giới trong gia đình là tín hiệu đáng chú ý.
Khi đang cho con bú hoặc mang thai
- Kế hoạch tầm soát cần điều chỉnh
- Trao đổi với bác sĩ
- Không bỏ qua khối u mới xuất hiện
- Khối u trong giai đoạn này vẫn cần được khám
- Đừng cho rằng mọi thứ là do cho bú
Nhiều trường hợp bị chậm chẩn đoán vì cho rằng khối u chỉ là tắc tia sữa.
Sau khi đã điều trị ung thư vú
- Có lịch theo dõi riêng
- Khác với tầm soát thông thường
- Theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa
- Không tự giãn lịch
- Theo dõi lâu dài
Theo dõi sau điều trị là một chương trình riêng với mục tiêu khác.
Về nam giới
- Ung thư vú ở nam hiếm nhưng có
- Không có chương trình tầm soát đại trà
- Khối u hoặc thay đổi bất thường cần đi khám
- Thường bị phát hiện muộn vì ít ai nghĩ tới
- Nam có tiền sử gia đình mạnh nên trao đổi với bác sĩ
Sự ít nghĩ tới là lý do chính khiến ca bệnh ở nam thường được phát hiện muộn.
Những gì tầm soát không làm được
- Không bắt được mọi trường hợp
- Có ung thư xuất hiện giữa hai kỳ
- Không thay được việc chú ý thay đổi ở vú
- Không thay được phòng ngừa
- Là một lớp bảo vệ chứ không phải tất cả
Chú ý thay đổi ở cơ thể vẫn cần thiết ngay cả khi làm tầm soát đều.
Rào cản khiến người ta bỏ lịch
- Sợ đau khi chụp
- Sợ kết quả xấu
- Ngại thời gian và thủ tục
- Quên lịch
- Nghĩ mình không có nguy cơ
Nỗi sợ kết quả là rào cản lớn nhất và ít được nói ra nhất.
Cách vượt qua rào cản
- Đặt lịch nhắc dài hạn
- Đi cùng người thân hoặc bạn
- Hỏi trước về quy trình để bớt lo
- Chọn cơ sở thuận tiện
- Nhớ rằng phần lớn kết quả là bình thường
Rủ một người bạn cùng đi biến việc khó thành việc làm được.
Cách nghĩ thực tế
- Nhũ ảnh là phương pháp tầm soát chính
- Siêu âm bổ sung chứ không thay thế
- Tuổi bắt đầu tuỳ nguy cơ cá nhân, hỏi bác sĩ
- Nam giới cũng có thể mắc và cần đi khám khi bất thường
- Duy trì đều quan trọng hơn làm thật dày
Nội dung này mang tính thông tin chung; lịch tầm soát cụ thể phải do bác sĩ tư vấn.
Câu hỏi thường gặp
Phương pháp tầm soát ung thư vú chính là gì?
Chụp nhũ ảnh là phương pháp có bằng chứng rõ nhất. Siêu âm và cộng hưởng từ được dùng bổ sung trong một số tình huống theo chỉ định.
Nên bắt đầu tầm soát từ tuổi nào?
Tuổi bắt đầu khác nhau theo từng khuyến cáo và theo nguy cơ cá nhân. Người có tiền sử gia đình thường bắt đầu sớm hơn. Hãy hỏi bác sĩ về trường hợp của mình.
Siêu âm có thay được nhũ ảnh không?
Không. Siêu âm hữu ích trong một số tình huống, nhất là với mô vú dày, nhưng nó bổ sung chứ không thay thế nhũ ảnh trong tầm soát.
Nam giới có bị ung thư vú không?
Có, tuy hiếm hơn nhiều. Nam giới có khối u hoặc thay đổi bất thường ở vùng ngực nên đi khám chứ không bỏ qua.