Ai cần tầm soát ung thư phổi

Đây là chương trình tầm soát có tiêu chí đối tượng chặt chẽ nhất, và điều đó có lý do rõ ràng.

Vì sao cần tầm soát đúng nhóm

• Ở người nguy cơ thấp, phần lớn nốt phát hiện là lành tính
• Dẫn tới nhiều xét nghiệm và thủ thuật không cần
• Ở người nguy cơ cao thì cán cân đổi chiều
• Lợi ích vượt tác hại rõ ở nhóm đúng
• Tiêu chí đối tượng là phần quan trọng nhất

Cùng một hình ảnh có ý nghĩa hoàn toàn khác ở hai nhóm nguy cơ khác nhau.

Tiêu chí thường dùng

• Trong một khoảng tuổi nhất định
• Có tiền sử hút thuốc lâu năm
• Tính bằng tổng lượng đã hút theo năm
• Gồm cả người đã bỏ trong vòng một số năm
• Chi tiết tuỳ khuyến cáo từng nơi

Tổng lượng đã hút trong đời quan trọng hơn việc hiện tại còn hút hay không.

Cách tính lượng hút

• Kết hợp số điếu mỗi ngày và số năm hút
• Càng nhiều thì nguy cơ càng cao
• Bác sĩ dùng con số này để đánh giá
• Nên nhớ lại càng chính xác càng tốt
• Ghi ra trước khi đi khám

Ước lượng thật thà về lượng đã hút giúp bác sĩ đánh giá đúng.

Phương pháp chụp cắt lớp liều thấp

• Dùng liều tia thấp hơn chụp cắt lớp thông thường
• Phát hiện nốt rất nhỏ
• Không cần tiêm thuốc cản quang
• Chụp trong vài giây
• Làm hằng năm ở người đủ tiêu chí

Liều tia thấp là điều làm cho việc lặp lại hằng năm trở nên chấp nhận được.

Vì sao không dùng X quang phổi

• Độ nhạy thấp hơn nhiều
• Bỏ sót tổn thương nhỏ
• Nghiên cứu cho thấy không giảm được tử vong khi dùng để tầm soát
• Không được khuyến cáo cho mục đích này
• Đây là hiểu lầm khá phổ biến

Nhiều người nghĩ chụp X quang phổi hằng năm là đã tầm soát, điều đó không đúng.

Lợi ích của chương trình

• Phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm hơn
• Nhiều lựa chọn điều trị hơn
• Đã được chứng minh giảm tử vong ở nhóm đúng
• Cơ hội can thiệp bỏ thuốc
• Phát hiện cả một số bệnh khác

Buổi tầm soát cũng là dịp tốt để bàn về việc bỏ thuốc.

Tác hại cần biết

• Nhiều nốt lành tính được phát hiện
• Dẫn tới chụp theo dõi và lo lắng
• Một số cần thủ thuật để làm rõ
• Liều tia tích luỹ qua các năm
• Chẩn đoán quá mức với một tỷ lệ nhất định

Phần lớn nốt phát hiện được là lành tính, và đó là điều nên biết trước.

Quyết định chung với bác sĩ

• Bàn về lợi ích và tác hại
• Bàn về tình trạng sức khoẻ tổng thể
• Bàn về khả năng chịu được các bước tiếp theo
• Đây là quyết định cá nhân hoá
• Nhiều nơi yêu cầu buổi tư vấn trước khi chụp

Buổi tư vấn trước khi chụp là một phần chính thức của chương trình ở nhiều nơi.

Khi nào không nên tầm soát

• Khi có bệnh nặng khác làm hạn chế tuổi thọ
• Khi không thể chịu được điều trị nếu phát hiện bệnh
• Khi không sẵn sàng làm các bước tiếp theo
• Đây là trao đổi thẳng thắn với bác sĩ
• Không phải bỏ mặc mà là chọn đúng việc

Tầm soát chỉ có ý nghĩa nếu người đó sẵn sàng đi tiếp các bước sau.

Làm hằng năm mới có giá trị

• Một lần chụp không phải là tầm soát
• Giá trị nằm ở sự lặp lại
• So sánh giữa các năm rất quan trọng
• Đặt nhắc để không bỏ lỡ
• Giữ phim cũ để so sánh

So sánh với phim năm trước là cách hiệu quả nhất để đánh giá một nốt.

Bỏ thuốc vẫn là việc quan trọng nhất

• Tầm soát không thay được việc bỏ thuốc
• Bỏ thuốc giảm nguy cơ mạnh hơn nhiều
• Có lợi cho tim mạch và nhiều bệnh khác
• Có hỗ trợ cai thuốc từ y tế
• Không bao giờ là quá muộn

Không có kết quả tầm soát nào thay thế được việc ngừng phơi nhiễm.

Đừng dùng tầm soát để biện minh

• Một số người nghĩ có tầm soát thì hút tiếp cũng được
• Đây là hiểu sai nguy hiểm
• Tầm soát phát hiện chứ không phòng bệnh
• Nguy cơ vẫn tăng theo lượng hút
• Hai việc không bù trừ nhau

Tầm soát không phải giấy phép để tiếp tục hút thuốc.

Người chưa từng hút thuốc

• Chưa có khuyến cáo tầm soát đại trà
• Vẫn có thể mắc bệnh
• Quan trọng nhất là đi khám khi có triệu chứng
• Nói với bác sĩ nếu có phơi nhiễm nghề nghiệp
• Đừng bỏ qua triệu chứng vì mình không hút thuốc

Không hút thuốc không loại trừ bệnh, nên triệu chứng kéo dài vẫn phải khám.

Chuẩn bị cho buổi tư vấn

• Ghi lại tiền sử hút thuốc càng chi tiết càng tốt
• Ghi tiền sử gia đình
• Ghi phơi nhiễm nghề nghiệp
• Mang phim phổi cũ nếu có
• Viết sẵn câu hỏi

Phim phổi cũ là thứ đáng mang theo dù đã chụp từ lâu.

Cách nghĩ thực tế

• Chương trình dành cho người hút thuốc lâu năm
• Chụp X quang phổi không phải phương pháp tầm soát
• Phần lớn nốt phát hiện được là lành tính
• Giá trị nằm ở việc chụp lại hằng năm và so sánh
• Tầm soát không thay được việc bỏ thuốc

Nội dung này mang tính thông tin chung; chỉ định tầm soát phải do bác sĩ đánh giá.

Câu hỏi thường gặp