Giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng

Trong các loại ung thư, đây là loại mà thói quen hàng ngày có tiếng nói khá rõ.

Yếu tố không thay đổi được

• Tuổi cao hơn
• Tiền sử gia đình
• Tiền sử bản thân có polyp
• Bệnh viêm ruột mạn tính
• Hội chứng di truyền

Với nhóm này việc cần làm là theo dõi đúng lịch chứ không phải thay đổi gì.

Về tuổi

• Nguy cơ tăng theo tuổi
• Nhưng số ca ở người trẻ đang tăng
• Khuyến cáo tuổi bắt đầu đã được hạ ở nhiều nơi
• Người trẻ có triệu chứng vẫn phải khám
• Đừng coi đây là bệnh của người già

Xu hướng ở người trẻ là lý do các khuyến cáo được điều chỉnh gần đây.

Về tiền sử gia đình

• Người thân bậc một mắc bệnh làm tăng nguy cơ
• Càng nhiều người mắc càng đáng chú ý
• Mắc ở tuổi trẻ càng đáng chú ý
• Thường cần bắt đầu tầm soát sớm hơn
• Ghi lại và nói với bác sĩ

Tiền sử gia đình có thể đưa lịch tầm soát lên sớm hơn nhiều năm.

Bệnh viêm ruột mạn

• Viêm loét đại tràng và bệnh Crohn
• Viêm kéo dài làm tăng nguy cơ
• Nguy cơ tăng theo thời gian mắc bệnh
• Có chương trình theo dõi riêng
• Theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa

Nhóm này được nội soi theo dõi theo phác đồ riêng chứ không theo lịch chung.

Về thịt chế biến sẵn

• Liên quan tới nguy cơ cao hơn
• Gồm xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội
• Giảm tần suất là hướng hợp lý
• Không cần loại bỏ hoàn toàn
• Thay bằng nguồn đạm khác

Giảm tần suất thực tế hơn là đặt mục tiêu loại bỏ hoàn toàn.

Về thịt đỏ

• Ăn nhiều liên quan tới nguy cơ cao hơn
• Cách chế biến ở nhiệt độ rất cao cũng được bàn tới
• Điều độ là hướng hợp lý
• Đa dạng nguồn đạm
• Không cần cực đoan

Điều độ và đa dạng dễ duy trì hơn là kiêng tuyệt đối.

Về chất xơ

• Chế độ ăn nhiều chất xơ liên quan nguy cơ thấp hơn
• Rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đậu
• Cũng có lợi cho tiêu hoá nói chung
• Tăng dần để tránh đầy hơi
• Uống đủ nước khi tăng chất xơ

Tăng chất xơ đột ngột gây đầy hơi nên nên tăng từ từ.

Về rượu bia

• Liên quan tới nguy cơ cao hơn
• Nguy cơ tăng theo lượng uống
• Giảm lượng là can thiệp trực tiếp
• Cũng có lợi cho nhiều mặt khác
• Hỏi bác sĩ nếu khó giảm

Đây là yếu tố mà việc giảm mang lại lợi ích trên nhiều bệnh cùng lúc.

Về thuốc lá

• Liên quan tới nguy cơ cao hơn
• Cả polyp lẫn ung thư
• Bỏ thuốc có lợi ở mọi độ tuổi
• Có hỗ trợ cai thuốc từ y tế
• Là thay đổi có tác động lớn nhất

Bỏ thuốc lá là can thiệp đơn lẻ có tác động rộng nhất lên nguy cơ ung thư nói chung.

Về cân nặng

• Thừa cân liên quan nguy cơ cao hơn
• Mỡ bụng được nhắc tới nhiều
• Giảm một phần cân nặng đã có ích
• Kết hợp ăn uống và vận động
• Giữ được mới là điều khó

Một phần cân nặng giảm được và giữ được có giá trị hơn giảm nhanh rồi tăng lại.

Về vận động

• Vận động đều đặn liên quan nguy cơ thấp hơn
• Không cần cường độ cao
• Đi bộ đều đặn đã có giá trị
• Cũng hỗ trợ tiêu hoá
• Là biện pháp không tốn kém

Đây là biện pháp có lợi trên nhiều mặt nên luôn đáng làm.

Về ngồi nhiều

• Thời gian ngồi kéo dài được nhắc tới như yếu tố riêng
• Kể cả ở người có tập thể dục
• Đứng dậy đi lại thường xuyên
• Chia nhỏ thời gian ngồi
• Thay đổi nhỏ mà dễ làm

Đứng dậy vài phút mỗi giờ là thay đổi nhỏ mà thực hiện được ngay.

Về thực phẩm bổ sung

• Bằng chứng chưa đủ mạnh để khuyến cáo dùng để phòng bệnh
• Không tự dùng liều cao
• Một số có tác dụng phụ khi dùng kéo dài
• Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước
• Ăn đa dạng vẫn là nền tảng

Thực phẩm toàn phần có nhiều thứ mà viên bổ sung không tái tạo được.

Điều quan trọng nhất vẫn là tầm soát

• Lối sống làm giảm nguy cơ nhưng không loại trừ
• Tầm soát phát hiện và cắt polyp
• Hai việc bổ sung cho nhau
• Không thay thế nhau
• Làm cả hai là cách hợp lý nhất

Người ăn uống lành mạnh vẫn cần tầm soát đúng lịch.

Cách nghĩ thực tế

• Đây là loại ung thư mà lối sống có ảnh hưởng rõ
• Giảm thịt chế biến sẵn và tăng chất xơ là hướng có bằng chứng
• Bỏ thuốc lá có tác động rộng nhất
• Bệnh viêm ruột mạn cần chương trình theo dõi riêng
• Lối sống tốt không thay được tầm soát đúng lịch

Nội dung này mang tính thông tin chung; kế hoạch cụ thể phải do bác sĩ tư vấn.

Câu hỏi thường gặp