Xét nghiệm phân tại nhà — cách làm cho đúng

Một bộ dụng cụ nhỏ mang về nhà là cách nhiều người bước vào chương trình tầm soát.

Nguyên lý của xét nghiệm

• Polyp lớn và ung thư có thể chảy máu nhẹ
• Lượng máu quá nhỏ để thấy bằng mắt
• Xét nghiệm phát hiện được lượng đó
• Chảy máu không liên tục
• Nên cần làm lại theo chu kỳ

Tính không liên tục của chảy máu là lý do phải lặp lại xét nghiệm đều đặn.

Loại xét nghiệm miễn dịch

• Phát hiện đặc hiệu máu người
• Thường không cần kiêng ăn
• Thường chỉ cần một mẫu
• Đang được dùng phổ biến
• Đọc hướng dẫn kèm bộ dụng cụ

Tính đặc hiệu với máu người là lý do loại này ít bị nhiễu bởi thức ăn.

Chuẩn bị trước khi lấy mẫu

• Đọc kỹ hướng dẫn kèm theo
• Kiểm tra hạn sử dụng của bộ dụng cụ
• Chuẩn bị chỗ hứng mẫu theo hướng dẫn
• Ghi ngày lấy mẫu
• Biết trước nộp mẫu ở đâu và khi nào

Biết trước nơi nộp mẫu tránh được việc mẫu để quá lâu ở nhà.

Khi nào nên hoãn

• Đang hành kinh
• Đang chảy máu trĩ rõ
• Có máu trong nước tiểu
• Vừa có chấn thương vùng hậu môn
• Hỏi cơ sở về thời điểm phù hợp

Máu từ nguồn khác làm kết quả dương tính mà không phản ánh vấn đề ở ruột.

Cách lấy mẫu

• Theo đúng hướng dẫn của bộ dụng cụ
• Không để mẫu tiếp xúc nước bồn cầu
• Không để lẫn nước tiểu
• Lấy lượng đúng như hướng dẫn
• Đóng nắp kín

Mẫu lẫn nước bồn cầu là lỗi thường gặp nhất và làm hỏng kết quả.

Bảo quản và nộp mẫu

• Theo hướng dẫn về nhiệt độ
• Nộp càng sớm càng tốt
• Không để quá thời gian cho phép
• Ghi rõ thông tin cá nhân
• Mẫu để quá lâu có thể không đọc được

Mẫu quá hạn sẽ bị loại và phải làm lại từ đầu.

Về kết quả âm tính

• Làm giảm khả năng có bệnh
• Không loại trừ hoàn toàn
• Chảy máu không liên tục nên có thể bỏ sót
• Polyp nhỏ thường không chảy máu
• Vẫn cần làm lại đúng chu kỳ

Polyp nhỏ thường không chảy máu nên xét nghiệm này không phát hiện được chúng.

Về kết quả dương tính

• Có máu trong mẫu
• Không phải chẩn đoán ung thư
• Nhiều nguyên nhân lành tính cũng gây chảy máu
• Trĩ, nứt hậu môn, viêm
• Nhưng vẫn cần nội soi để tìm nguyên nhân

Phần lớn kết quả dương tính có nguyên nhân lành tính, nhưng phải xác định được nguyên nhân đó.

Vì sao không bỏ bước nội soi

• Không thể biết nguyên nhân nếu không nhìn
• Có trĩ không loại trừ có polyp
• Hai thứ có thể cùng tồn tại
• Bỏ bước này làm mất hết ý nghĩa xét nghiệm
• Đây là chỗ nhiều người dừng lại

Giải thích chảy máu bằng bệnh trĩ mà không nội soi là sai lầm hay gặp.

Làm lại theo chu kỳ

• Khoảng cách tuỳ loại xét nghiệm
• Thường ngắn hơn nhiều so với nội soi
• Đặt nhắc để không quên
• Một lần âm tính không có giá trị lâu dài
• Giá trị nằm ở việc lặp lại đều đặn

Sức mạnh của phương pháp này nằm ở sự lặp lại chứ không ở một lần làm.

Ưu điểm của phương pháp

• Không xâm lấn
• Làm tại nhà
• Không cần chuẩn bị ruột
• Không cần nghỉ làm
• Rào cản thấp nên nhiều người chịu làm

Rào cản thấp là điều làm nên giá trị thực tế của phương pháp này.

Hạn chế cần biết

• Không phát hiện được polyp không chảy máu
• Phải làm lại thường hơn
• Dương tính vẫn phải nội soi
• Kết quả phụ thuộc cách lấy mẫu
• Không thay được nội soi ở người nguy cơ cao

Người nguy cơ cao thường được khuyên nội soi trực tiếp chứ không dùng xét nghiệm phân.

Về cảm giác ngại

• Nhiều người ngại việc lấy mẫu phân
• Bộ dụng cụ hiện nay được thiết kế gọn gàng
• Cả quá trình chỉ vài phút
• Làm riêng tư tại nhà
• Ít phiền hơn nhiều so với hình dung

Cảm giác ngại thường lớn hơn nhiều so với thực tế của việc lấy mẫu.

Lưu kết quả

• Ghi ngày làm và kết quả
• Đặt nhắc cho lần sau
• Mang theo khi đi khám
• Giúp bác sĩ theo dõi xu hướng
• Tránh làm trùng lặp

Lịch sử các lần xét nghiệm giúp bác sĩ quyết định bước tiếp theo chính xác hơn.

Cách nghĩ thực tế

• Xét nghiệm tìm lượng máu quá nhỏ để thấy bằng mắt
• Không để mẫu lẫn nước bồn cầu hay nước tiểu
• Hoãn nếu đang hành kinh hoặc trĩ chảy máu
• Dương tính luôn phải nội soi tiếp
• Giá trị nằm ở việc lặp lại đều đặn

Nội dung này mang tính thông tin chung; làm theo hướng dẫn kèm bộ dụng cụ và chỉ định của bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp