Tầm soát ung thư đại trực tràng — có mấy cách

Đây là loại ung thư mà việc cắt một polyp nhỏ có thể ngăn được cả một căn bệnh.

Vì sao tầm soát ở đây hiệu quả

• Phần lớn ung thư phát triển từ polyp
• Quá trình đó kéo dài nhiều năm
• Polyp phát hiện và cắt được
• Nên ngăn được bệnh chứ không chỉ phát hiện sớm
• Đây là lợi thế lớn của chương trình này

Cắt một polyp là can thiệp vào chuỗi sự kiện trước khi nó thành ung thư.

Hai nhóm phương pháp

• Xét nghiệm mẫu phân tại nhà
• Phương pháp quan sát trực tiếp lòng ruột
• Nhóm đầu tiện và không xâm lấn
• Nhóm sau vừa phát hiện vừa xử lý được
• Cả hai đều có chỗ dùng

Lựa chọn giữa hai nhóm là chuyện đánh đổi giữa tiện lợi và triệt để.

Xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân

• Làm tại nhà
• Không cần chuẩn bị ruột
• Không cần nghỉ làm
• Phải làm lại theo chu kỳ ngắn hơn
• Dương tính thì cần nội soi tiếp

Ưu điểm lớn nhất là rào cản thấp nên nhiều người chịu làm.

Xét nghiệm phân tìm dấu ấn di truyền

• Tìm cả máu và biến đổi di truyền trong mẫu phân
• Độ nhạy cao hơn xét nghiệm máu ẩn đơn thuần
• Cũng làm tại nhà
• Khoảng cách giữa các lần dài hơn
• Không phải nơi nào cũng sẵn có

Độ nhạy cao hơn cũng đi kèm nhiều kết quả cần nội soi kiểm tra hơn.

Nội soi đại tràng

• Quan sát toàn bộ lòng đại tràng
• Phát hiện polyp và tổn thương
• Cắt polyp ngay trong cùng lần
• Lấy sinh thiết nếu cần
• Khoảng cách giữa các lần dài nhất

Đây là phương pháp duy nhất vừa chẩn đoán vừa điều trị trong một lần.

Nội soi đại tràng sigma

• Chỉ quan sát phần cuối đại tràng
• Chuẩn bị đơn giản hơn
• Thời gian ngắn hơn
• Bỏ sót tổn thương ở phần trên
• Thường kết hợp với xét nghiệm phân

Phạm vi quan sát hẹp hơn là hạn chế chính của phương pháp này.

Chụp cắt lớp đại tràng

• Dựng hình lòng đại tràng bằng máy chụp
• Vẫn cần chuẩn bị ruột
• Không cắt được polyp
• Thấy bất thường thì vẫn phải nội soi
• Lựa chọn khi không nội soi được

Phương pháp này hữu ích cho người không thực hiện được nội soi thường quy.

Phương pháp nào tốt nhất

• Phương pháp mình thật sự làm
• Và làm đúng lịch
• Nội soi triệt để nhất nhưng rào cản cao hơn
• Xét nghiệm phân dễ làm nhưng phải lặp lại thường hơn
• Trao đổi với bác sĩ để chọn

Một xét nghiệm phân làm đều đặn hơn hẳn một lần nội soi định mãi không đi.

Về tuổi bắt đầu

• Tuỳ khuyến cáo từng nơi
• Nhiều nơi đã hạ tuổi bắt đầu trong những năm gần đây
• Vì số ca ở người trẻ có xu hướng tăng
• Người có nguy cơ cao bắt đầu sớm hơn
• Hỏi bác sĩ về trường hợp của mình

Khuyến cáo ở lĩnh vực này đã thay đổi nên thông tin cũ có thể không còn đúng.

Ai thuộc nhóm nguy cơ cao

• Có người thân bậc một mắc bệnh
• Từng có polyp
• Bệnh viêm ruột mạn tính
• Một số hội chứng di truyền
• Nhóm này có lịch riêng

Người từng có polyp không quay lại lịch tầm soát thông thường mà theo lịch theo dõi riêng.

Về khoảng cách giữa các lần

• Xét nghiệm phân thường làm hằng năm hoặc vài năm
• Nội soi có khoảng cách dài hơn nhiều
• Tuỳ kết quả lần trước
• Có polyp thì lịch dày hơn
• Bác sĩ nội soi sẽ hẹn lần sau

Lịch tái khám được ghi trong kết quả nội soi nên cần đọc và lưu lại.

Xét nghiệm phân dương tính

• Không phải chẩn đoán ung thư
• Nhiều nguyên nhân gây máu trong phân
• Cần nội soi để tìm nguyên nhân
• Đừng bỏ qua bước này
• Đây là chỗ nhiều người dừng lại và đó là điều đáng tiếc

Bỏ bước nội soi sau khi xét nghiệm dương tính làm mất hết ý nghĩa của lần xét nghiệm.

Rào cản khiến người ta tránh

• Ngại chuẩn bị ruột
• Ngại thủ thuật
• Ngại nói về vấn đề tiêu hoá
• Sợ kết quả
• Chi phí và thời gian

Phần chuẩn bị ruột thường được nhắc tới như phần khó chịu nhất.

Cách vượt qua rào cản

• Bắt đầu bằng xét nghiệm phân nếu chưa sẵn sàng nội soi
• Hỏi trước về quy trình để bớt lo
• Sắp xếp người đưa về nếu có dùng thuốc an thần
• Đặt lịch vào ngày nghỉ
• Làm gì đó còn hơn không làm gì

Xét nghiệm phân là cửa vào hợp lý cho người chưa sẵn sàng nội soi.

Triệu chứng không chờ lịch

• Đi ngoài ra máu
• Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài
• Sụt cân không rõ lý do
• Đau bụng kéo dài
• Thiếu máu không rõ nguyên nhân
• Đi khám ngay chứ không chờ tầm soát

Có triệu chứng thì đó là chẩn đoán và cần được xử lý theo hướng khác.

Cách nghĩ thực tế

• Phần lớn ung thư phát triển từ polyp qua nhiều năm
• Nội soi vừa phát hiện vừa cắt được polyp
• Xét nghiệm phân tiện hơn nhưng phải làm thường hơn
• Xét nghiệm phân dương tính phải nội soi tiếp
• Phương pháp tốt nhất là phương pháp mình thật sự làm

Nội dung này mang tính thông tin chung; lựa chọn phương pháp phải do bác sĩ tư vấn.

Câu hỏi thường gặp