Ai cần tầm soát ung thư gan

Khác với nhiều chương trình khác, tầm soát ung thư gan có một danh sách đối tượng khá rõ ràng.

Vì sao không tầm soát đại trà

• Ở người không có yếu tố nguy cơ, bệnh hiếm
• Xét nghiệm ở nhóm nguy cơ thấp cho nhiều dương tính giả
• Lợi ích không vượt tác hại
• Tập trung nguồn lực vào nhóm nguy cơ cao hiệu quả hơn
• Đây là nguyên tắc chung của tầm soát

Xác định đúng nhóm là điều làm nên hiệu quả của chương trình này.

Nhóm cần được tầm soát

• Người xơ gan do bất kỳ nguyên nhân nào
• Người nhiễm viêm gan B mạn theo chỉ định
• Người từng nhiễm viêm gan C đã có xơ hoá nhiều
• Một số tình trạng gan mạn khác
• Bác sĩ chuyên khoa xác định

Xơ gan là yếu tố nguy cơ mạnh nhất bất kể nguyên nhân gây xơ là gì.

Về xơ gan

• Là tình trạng mô gan bị thay bằng mô xơ
• Do viêm kéo dài nhiều năm
• Nhiều nguyên nhân dẫn tới xơ gan
• Là nền đất mà ung thư gan dễ mọc lên
• Người xơ gan cần theo dõi đều

Phần lớn ung thư gan xuất hiện trên nền gan đã bị tổn thương từ trước.

Các nguyên nhân dẫn tới xơ gan

• Viêm gan vi rút B và C mạn
• Rượu bia kéo dài
• Gan nhiễm mỡ liên quan chuyển hoá
• Một số bệnh gan tự miễn và di truyền
• Đôi khi phối hợp nhiều nguyên nhân

Nhiều người có hơn một nguyên nhân cùng lúc và điều đó làm tổn thương nhanh hơn.

Phương pháp tầm soát

• Siêu âm gan là phương pháp chính
• Không xâm lấn và không dùng tia X
• Có thể kết hợp xét nghiệm máu tìm AFP
• Tuỳ hướng dẫn từng nơi
• Bác sĩ chuyên khoa quyết định

Siêu âm là công cụ chính vì nó lặp lại được thường xuyên mà an toàn.

Về khoảng cách giữa các lần

• Tính bằng tháng chứ không phải năm
• Vì tổn thương gan có thể tiến triển nhanh
• Khác hẳn các chương trình tầm soát khác
• Bỏ lịch làm mất ý nghĩa
• Đặt nhắc để không quên

Đây là chương trình có khoảng cách ngắn nhất trong các chương trình tầm soát ung thư.

Bước đầu tiên với người chưa biết tình trạng

• Xét nghiệm tìm viêm gan B và C
• Nhiều người nhiễm mà không biết
• Bệnh diễn tiến âm thầm nhiều năm
• Biết sớm thì xử lý được
• Đây là việc nên làm ít nhất một lần

Nhiều người phát hiện nhiễm viêm gan chỉ khi đã có biến chứng.

Vì sao bệnh gan âm thầm

• Gan có khả năng bù trừ lớn
• Tổn thương nhiều mới có triệu chứng
• Mệt mỏi dễ bị bỏ qua
• Vàng da thường là dấu hiệu muộn
• Xét nghiệm là cách duy nhất biết sớm

Cảm giác khoẻ mạnh không loại trừ bệnh gan đang tiến triển.

Người nhiễm viêm gan B

• Không phải ai cũng cần tầm soát như nhau
• Tuỳ tuổi, tiền sử gia đình và mức độ tổn thương gan
• Có thể cần tầm soát ngay cả khi chưa xơ gan
• Theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa
• Cần theo dõi định kỳ dù không có triệu chứng

Viêm gan B là trường hợp có thể cần tầm soát trước cả khi có xơ gan.

Người đã điều trị khỏi viêm gan C

• Điều trị khỏi làm giảm nguy cơ rõ
• Nhưng người đã có xơ hoá nhiều vẫn còn nguy cơ
• Vẫn cần tiếp tục theo dõi
• Không dừng tầm soát sau khi khỏi vi rút
• Theo chỉ định của bác sĩ

Khỏi vi rút không xoá được tổn thương gan đã hình thành trước đó.

Người xơ gan do rượu

• Vẫn cần tầm soát như các nguyên nhân khác
• Ngừng rượu giúp gan cải thiện phần nào
• Nhưng nguy cơ vẫn còn
• Cần hỗ trợ cai rượu nếu khó
• Không tự dừng theo dõi

Ngừng rượu là bước quan trọng nhưng không thay thế được việc theo dõi.

Gan nhiễm mỡ liên quan chuyển hoá

• Đang trở thành nguyên nhân bệnh gan ngày càng phổ biến
• Liên quan thừa cân, tiểu đường, rối loạn mỡ máu
• Một phần tiến triển tới xơ hoá
• Cần đánh giá mức độ xơ hoá
• Bác sĩ quyết định có cần tầm soát không

Không phải ai gan nhiễm mỡ cũng cần tầm soát ung thư, điều đó tuỳ mức độ xơ hoá.

Khi nào cần đi khám ngay

• Vàng da hoặc vàng mắt
• Bụng to lên nhanh
• Sụt cân không rõ lý do
• Đau vùng hạ sườn phải kéo dài
• Nôn ra máu hoặc phân đen

Những dấu hiệu này cần được khám ngay chứ không chờ lịch tầm soát.

Phòng ngừa quan trọng không kém

• Tiêm vắc xin viêm gan B
• Hạn chế rượu bia
• Kiểm soát cân nặng và đường huyết
• Không dùng chung kim tiêm và vật dụng sắc nhọn
• Điều trị viêm gan vi rút theo chỉ định

Vắc xin viêm gan B là biện pháp phòng ung thư gan hiệu quả từ gốc.

Cách nghĩ thực tế

• Đây là chương trình cho nhóm nguy cơ xác định
• Xơ gan là yếu tố nguy cơ mạnh nhất
• Khoảng cách tính bằng tháng chứ không phải năm
• Xét nghiệm viêm gan B và C là bước đầu tiên nên làm
• Khỏi vi rút không xoá được tổn thương gan đã có

Nội dung này mang tính thông tin chung; chỉ định tầm soát phải do bác sĩ chuyên khoa quyết định.

Câu hỏi thường gặp