Ung thư phổi ở người chưa từng hút thuốc

Câu hỏi đầu tiên người ta hỏi một bệnh nhân ung thư phổi là có hút thuốc không, và điều đó gây tổn thương cho những người trả lời không.

Đây không phải hiện tượng hiếm

• Một tỷ lệ đáng kể ca bệnh ở người chưa từng hút
• Tỷ lệ cao hơn ở một số nhóm dân số
• Đặc điểm bệnh có thể khác
• Thường được chẩn đoán muộn hơn
• Vì ít ai nghĩ tới khả năng này

Sự bất ngờ của cả bệnh nhân lẫn bác sĩ là nguyên nhân chậm trễ ở nhóm này.

Khói thuốc thụ động

• Được xác định làm tăng nguy cơ
• Không có mức phơi nhiễm được coi là an toàn
• Phơi nhiễm tại nhà và nơi làm việc
• Trẻ em đặc biệt nhạy cảm
• Hút ngoài ban công không loại bỏ hoàn toàn

Các hạt trong khói bám vào quần áo và đồ đạc rồi tiếp tục phát tán.

Khí radon

• Khí phóng xạ tự nhiên từ đất đá
• Không màu, không mùi
• Tích tụ trong nhà kín, nhất là tầng thấp
• Được xem là yếu tố nguy cơ ung thư phổi
• Một số nơi có dịch vụ đo nồng độ trong nhà

Thông gió tốt là biện pháp đơn giản giúp giảm tích tụ khí trong nhà.

Phơi nhiễm nghề nghiệp

• Amiăng
• Bụi silic
• Một số kim loại và hoá chất
• Khói hàn và khói động cơ diesel
• Tác động có thể xuất hiện sau nhiều chục năm

Tiếp xúc amiăng và hút thuốc cùng lúc làm nguy cơ tăng mạnh hơn nhiều so với từng yếu tố riêng.

Nói với bác sĩ về nghề nghiệp

• Kể cả công việc từ hàng chục năm trước
• Bác sĩ hiếm khi hỏi nếu mình không nói
• Có thể thay đổi hướng đánh giá
• Có thể liên quan tới quyền lợi lao động
• Ghi ra trước khi đi khám

Lịch sử nghề nghiệp là thông tin y tế chứ không phải chuyện ngoài lề.

Ô nhiễm không khí

• Bụi mịn được xác định liên quan tới nguy cơ
• Phơi nhiễm kéo dài nhiều năm
• Theo dõi chất lượng không khí
• Hạn chế ra ngoài vào ngày ô nhiễm nặng
• Dùng khẩu trang phù hợp khi cần

Đây là yếu tố mà cá nhân khó kiểm soát hoàn toàn nhưng vẫn giảm được phần nào.

Khói bếp và đun nấu

• Đun bằng than, củi trong không gian kín
• Khói dầu mỡ khi chiên rán nhiệt độ cao
• Thông gió bếp kém
• Dùng máy hút mùi và mở cửa khi nấu
• Chuyển sang nhiên liệu sạch hơn nếu được

Thông gió bếp tốt là thay đổi đơn giản mà thực tế với nhiều gia đình.

Yếu tố di truyền và gia đình

• Tiền sử gia đình làm tăng nguy cơ
• Một số biến đổi gen liên quan tới bệnh ở người không hút thuốc
• Những biến đổi này ảnh hưởng tới lựa chọn điều trị
• Xét nghiệm gen khối u được làm sau chẩn đoán
• Không phải xét nghiệm tầm soát

Xét nghiệm gen ở đây là để chọn thuốc điều trị chứ không phải để tầm soát.

Bệnh phổi mạn từ trước

• Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• Xơ phổi
• Sẹo phổi do bệnh cũ
• Làm tăng nguy cơ
• Cần theo dõi theo chỉ định bác sĩ

Người có bệnh phổi mạn nên trao đổi với bác sĩ về việc theo dõi.

Vì sao chẩn đoán muộn hơn

• Không thuộc nhóm được tầm soát
• Triệu chứng bị gán cho nguyên nhân khác
• Cả bệnh nhân lẫn bác sĩ ít nghĩ tới
• Thường trẻ tuổi hơn nên càng ít nghi ngờ
• Kiên trì khi triệu chứng không hết

Người trẻ không hút thuốc có triệu chứng kéo dài nên kiên trì yêu cầu được tìm nguyên nhân.

Về kỳ thị

• Bệnh này thường bị gán với việc tự chuốc lấy
• Điều đó không đúng với nhiều người bệnh
• Và cũng không giúp gì cho người từng hút thuốc
• Kỳ thị làm người ta ngại nói về triệu chứng
• Mọi người bệnh đều xứng đáng được chăm sóc

Không ai đáng bị mắc bệnh, bất kể tiền sử của họ là gì.

Những gì có thể làm

• Giữ không gian sống không khói thuốc
• Thông gió nhà và bếp
• Bảo hộ lao động đúng cách
• Theo dõi chất lượng không khí
• Đi khám sớm khi có triệu chứng

Không kiểm soát được mọi yếu tố nhưng vẫn có những việc làm được ngay.

Cách nghĩ thực tế

• Một tỷ lệ đáng kể ca bệnh ở người chưa từng hút thuốc
• Khói thuốc thụ động không có ngưỡng an toàn
• Phơi nhiễm nghề nghiệp có thể từ hàng chục năm trước
• Thông gió nhà và bếp là việc làm được ngay
• Không hút thuốc không phải lý do bỏ qua triệu chứng

Nội dung này mang tính thông tin chung; triệu chứng kéo dài cần được bác sĩ khám.

Câu hỏi thường gặp